Sık Yapılan Mağara Döşeme Hataları

Share

En Sık Yapılan Ölümcül Mağara Döşeme Hataları

Alıntı: RopeLab

Bu yazı devamında konuyu algılayabiliyor olmanız açısından aşağıdaki insanlardan herhangi biri olmamanız gerekmekte.

 “Biz yıllardır böyle yapıyoruz yaa bir şey olmadı” diyen insan,

“Üretici firmada çok abartıyor ne gerek var yaa” diyen insan,

“Ya 3-5 metre bir şey incez zaten çok fazla kişide girmeyecek” diyen insan,

“Yolda giderken kafamıza saksı da düşebilir kader” diyen insan,

“Bu ipler sürtünmeye dayanıklı abi o kadar olsun” diyen insan,

“Döşeme yapmayı sadece bolt çakabilme bilgisi” zanneden insan,

“Döşeme yapmak usta çırak ilişkisi ile öğrenilir, güncel bilgilerin ve kitapların hiç önemi yok” diyen insan.

“Kurallara uyarak bu işi yaparsak ne mağara biter ne de malzeme yeter” diyen insan.

“Yeterince hazır olmayan mağaracıyı döşemeye sokan” insan.

“Malzemeler çok sağlam yaa bunlara bir şey olmaz” diyen insan.

“Teorik kısmı çok önemli değil bu işler pratik yapa yapa” diyen insan.

Bu liste uzar gider şimdilik başlıca aklıma gelen bunlardı. 

Konuya girmeden önce neden bu kadar ciddiye aldığımız bir konu olduğunu belirtmekte fayda olduğunu düşünüyorum.

Öncelikle döşeme hatasına “HATA” gözü ile bakmak için belirli  kaynak ile bunu desteklemek gerektiğini bilmenizi isterim. Yaptığınız döşemeyi sadece siz mantıklı ve güvenli buluyorsanız acaba neden sadece ben veya benimle aynı yerde eğitim alan kişiler bunu mantıklı buluyor? Neden hiç bir kaynak bunu desteklemiyor? Gibi soruları kendinize sormalısınız.

Dahası eğer kendinizce mantıklı gelen ama bir dayanağı olmayan (genelde malzemeye şuursuz güven ile başlar) hataların sonucunda acı şeyler yaşanırsa, bu acı tablonun sadece döşemecinin suçu olmadığının aynı zamanda bu döşemeyi gözardı edenlerin de suçu olduğunu kabul etmeniz gerekmekte. Her hatalı döşemenin sonucunda yaşanabilecek ölümler, sakatlıklar, yaralanmalar ve kazaya ramak kalalar olabilir. Bunun sonucunu kaldırabilecek kaç mağaracı var?

1.Ölümcül Döşeme Hatası

İp sonu düğümünün unutulmasından veya yanlış atılmasından kaynaklı döşeme hatası.

Malzeme hazırlığı sırasında döşemecinin ip sonu düğümünü attığından emin olmak gerekmektedir. Aynı zamanda ip sonu düğümü en azından ipin sonuna bir metre kala atılmalı ve iniş aletinin içinden geçmeyecek bir düğüm olmalı. (barrel düğümü, ct marka aigle model iniş aletinin içinden geçebilmekte)

Örnek deneme videosu için buyrunuz:

2.Ölümcül Döşeme Hatası

Back-up’sız döşeme !

Belki de en sık yapılan hata budur. O yüzden bunu biraz açma gereği duydum. Bu durumu algılamak için yapacağınız şey çok basit !

“Tek bir yerden aldığınız emniyetin her zaman başına bir iş gelebileceğini düşünmek.”

Bu durum sadece bolt oldaklı olmayabilir, karabininiz sıkıntılı olabilir, hangerınızın başına bir iş gelebilir, perlonunuz patlamış olabilir, kaya sandığınızdan daha sağlıksız olabilir. Yani sizden bağımsız farkında olmadan bir şey olmuş olabilir. 

Alıntı: Cave Technicial Guilde

Bu şekilde algılmanız her yere çift bolt atmanız anlamına gelir mi?

Tabiki hayır, öncelikle emniyet noktanız patladığında;

ipiniz sürtmeyecekse,

ff 0.6 üzerine çıkamayacaksanız,

yükünüzün bindiği istasyon iki ayrı noktaya eşit dağıtılmışsa,

yere çakılmayacaksanız,

tek bir yerden emniyet alabilirsiniz.

Bu ne anlama geliyor?

  • Öncelikle yeni bir iniş ile başlayan her yerin en az iki emniyet ile başlaması gerekmektedir. Eğer tek emniyet olursa ve başına bir iş gelirse direk düşeceğiniz sebebinden.

  • Eğer bolt veya doğal emniyetiniz patladığında ipiniz kayaya sürtecek ise kayanın sivri olup olmadığını umursamaksızın çift emniyet almanız gerekmektedir. Çünkü kaya sivri olmasa bile o yediğiniz salınım ile sürtünme, ipinizi koparabilir.

Alıntı: Cave Technicial Guilde

  • Eğer iniş yaptığınız istasyon bir zemine inmenizi sağlıyor ise çift emniyet olmak zorundadır. Çünkü iniş/çıkış sırasında yere yakınken emniyet noktanıza bir şey olur ise istasyon veya ip payı ile yere çakılabilirsiniz.

Alıntı: Cave Technicial Guilde

  • Travers/Trolean gibi yükün olağandan çok daha fazla bineceği döşemeler de fazladan iki emniyet almanız gerekmektedir. Bunu açıklamama gerek yok sanırım.

  • Eğer istasyon geçişi sırasında istasyon payını çok bırakmanız gerekir ise en az iki emniyet almanız gerekmektedir. Çünkü “ff” arttıkça back-up olarak kullandığınız iki emniyet noktasının bile patlama olasılığı yükselmekte.

NOT: Eğer kısa inişlerde çift emniyet kullanmanın saçma olduğunu düşünüyorsanız, hiç döşemeyip o kısa inişleri sırt üstü atlayarak geçmeyi deneyebilirsiniz. Olası bir emniyet patlaması sonucu düşen insanın sırt üstü veya kafa üstü düşeceği gerçeğini unutmayın.

3.Ölümcül Döşeme Hatası

İpte yük varken kayaya temas etmesi ile başlayan döşeme hatasıdır. Yani ip sürtüyor.

Sürtünme durumuna göre ip iki şekilde kopabilir.

Birincisi; manto kısmının deforme olup çekirdek kısmının bir süre sonra kopması.

İkincisi: manto kısmının gözle görülen deformasyonu çok olmadan direk çekirdekle beraber kopması.

İlgili deneme videosu için buyurun.

Bu durumda sürtünme sayısı ve kopma eşiği, kayaya, ipin kalınlığına, ipin örgüsüne, ortam sıcaklığına, ipin kullanımına, deformasyonuna ve daha bir çok şeye göre değişebilir.

Basit bir şekilde anlatmak gerekirse; ipimiz sivri bir kayada 20 derece altında bir salınımla 10 kez sürttüğünde veya dümdüz bir kayada 20 kez sürttüğünde patlıyor olsun.

İlk senaryo, oradaki döşemeye  en fazla 20. kez giren kişi ip kopması sonucu ölebilir.

İkinci senaryo, daha önceki bir mağarada o ip az sürten bir yerde 10 kez sürtünmüş olabilir, siz farketmeden aynı yeri sürttürdüğünüzde ortalama 0 – 10 sürtünme arasında ipiniz kopabilir.

Yine senaryolar artırılabilir fakat bu ikisi yaşanabilecek en olası senaryolardır.

Yani ister kayanız çamur altında kalsın, ister yosun altında, ister ağaca sürtsün, bu döşeme ölümcül ve insan hayatını riske atmakta.

Bir diğer sık yaşanan sürtme hatası; 

Yanlış hanger veya yanlış döşeme sonrası ipin düğüm kısmının kayaya temas etmesi,

ve herhangi bir ipin herhangi bir ipe sürtmesi.

 Bunlar da ölümcül aman dikkat !

Bu arada ip yastığı/koruyucusu devamlı kullanılan bir hat için sürtünme engelleyici olarak kullanılmamalıdır. İp yastığıda sürtünmeden çabuk etkilenip deforme olabilir ya da sizden sonra gelen kişi ip esnemesini doğru hesaplayamayıp yanlış yere koyabilir.

4.Ölümcül Döşeme Hatası

Herhangi bir şekilde taş düşmesi ! 

Bu hata genelde ip manevrası yapan kişiye mal edilse de aslında döşemecinin yetersizliğinden kaynaklıdır. Döşemeyi yapan kişi hattı taş ile temas edemeyeceğimiz şekilde açabilir yada düşebilecek bütün taşları düşürebilir. Dahası eğer ara istasyon patladığında taş düşürebilecek potansiyele sahipsek yine çift emniyet alarak kaza riskini önleyebilir. 

Taş düşmesi sadece insana değil aynı zamanda ipe ve emniyet noktalarına da zarar vermektedir. 

Taş düşme riski hiç bitmeyen bir mağara ise az sayıda insan ile uzak mesafe aralığı belirleyerek mağaraya girilmelidir.

Taş düşmesi bilinçli yapılmadığı sürece SRT kullanarak mağaraya giren kişinin değil döşeme yapan kişinin hatasıdır !

Dahası ip sürterse taş da düşer.

Alıntı: Cave Technicial Guilde

5.Ölümcül Döşeme Hatası

Su yolunda yapılan bütün döşemeler ! 

Alıntı: Cave Technicial Guilde

Mağaralara her zaman sel basabilir gözüyle bakmak çok önemli. Dolayısıyla yapabileceğimiz en iyi şey su yolundan uzak yerlere hat kurmak. Bunun için kısa bir inişe saatlerce uğraşmanız gerekse bile su yoluna uzak hat açmak hayat kurtarır.

Alıntı: Cave Technicial Guilde

6.Ölümcül Döşeme Hatası

Yere yakın ve zorlayıcı hat kurmak.

Döşeme yaparken açılan hatların basit olması ve olabildiğince yüksekte olması önemlidir. Eğer tam tersi yapılırsa mağaraya giren kişi gereksiz yorulup tükenebilir ve hata yapma olasılığı artabilir. Daha da önemlisi birinin başına bir şey gelirse mağaradan çıkarmak çok daha zor olabilir ve kurtarılabilecek olan bir hayatı kurtaramaz hale gelebiliriz.

Son olarak, düzgün düğüm atamamak, düzgün bolt çakamamak,hatalı Y-belay, hatalı hanger kullanımı, hatalı karabin kullanımı, vb.. , bu şekilde sıralarsak sonu gelmez. Genel olarak döşeme sırasında yapılan en ufak bir hata bile ölümcüldür. 

Bunun için döşemeci olarak yetiştireceğiniz kişiyi teorik olarak, fiziksel olarak ve pratik olarak oldukça iyi yetiştirmelisiniz. Sadece bu da yetmez güncel kaynakları ve malzeme kullanım kılavuzlarını iyice okumadan anlamadan döşeme yapmaması gerektiğinden de bahsetmelisiniz.

Eğer siz yeterince araştırmadan bu işi yapıyorsanız kendi gelşiminizi tamamlamadan başka bir döşemeci yetiştirmemeniz yararınıza olacaktır. 

Bilmekte fayda var, malzemeler, manevralar ve teknikler devamlı değişmekte ve gelişmekte. Eğitim sürecinizin hiç bitmemesi, pratik yapma sürecinizi sık hale getirmeniz ve güncel bilgileri araştırıp uygulamanız sizin daha güvenilir bir döşeme yapmanıza olanak sağlayabilir.

Kaynak: Cave Technicial Guilde, Alpine Caving Techniques, RopeLab, TUMAF Döşeme Sunumu

Leave A Reply